Overlijdensrisicoverzekering
De overlijdensrisicoverzekering (ORV) verdwijnt steeds vaker naar de achtergrond in het hypotheekadvies. Het aantal afgesloten polissen daalt, mede doordat de verplichtstelling is vervallen. Het is geen onschuldige ontwikkeling. Het overlijdensrisico is ongewijzigd aanwezig, terwijl het gesprek hierover minder structureel wordt gevoerd. Dit betekent dat de kwaliteit van het advies steeds vaker wordt bepaald door de vraag of het overlijdensrisico expliciet en aantoonbaar is geanalyseerd.
De ORV als uitkomst van de risicoanalyse
De overlijdensrisicoverzekering is geen zelfstandig adviesonderdeel, maar een afgeleide van de risicoanalyse.
De kernvraag luidt: ontstaat er bij overlijden een structureel tekort waardoor de woonlast niet langer gedragen kan worden? Dit betekent dat de noodzaak van een ORV uitsluitend kan worden vastgesteld op basis van:
- de inkomensafhankelijkheid binnen het huishouden
- de hoogte en vorm van de eigenwoningschuld
- de netto woonlast
- aanwezige voorzieningen (pensioen, vermogen, bestaande verzekeringen)
Hieruit volgt dat een ORV geen standaardoplossing is, maar een instrument om een vastgesteld tekort te mitigeren.
Zorgplicht en juridisch kader
Op grond van de Wft moet de adviseur een passend advies geven op basis van een volledige inventarisatie van de financiële positie en risico’s van de klant. Het overlijdensrisico valt hier expliciet onder.
Dit betekent dat het niet analyseren van het overlijdensscenario leidt tot een onvolledig advies en het niet vastleggen van deze analyse het advies juridisch kwetsbaar maakt.
Van een adviseur mag worden verwacht dat hij het overlijdensrisico expliciet beoordeelt indien het wegvallen van één inkomen leidt tot een relevante verslechtering van de betaalbaarheid van de woonlasten. Het nalaten hiervan kan worden aangemerkt als tekortschieten in de zorgplicht.
Een voorbeeld: beoordeling noodzaak ORV
Een stel heeft een gezamenlijk inkomen van € 90.000 bruto, partner A € 60.000 en partner B € 30.000. Hun netto woonlast bedraagt € 1.400 per maand, ze hebben € 10.000 spaargeld en er zijn geen aanvullende voorzieningen. Is een ORV noodzakelijk om de woonlast te kunnen blijven dragen als partner A overlijdt?
Na overlijden het overlijden van partner A resteert circa € 2.000 netto inkomen per maand. De woonlast bedraagt € 1.400, waardoor € 600 overblijft voor alle overige uitgaven.
Dit betekent dat de woonlast structureel niet betaalbaar is zonder ingrijpende aanpassingen. Er ontstaat dus een financieel tekort dat niet kan worden opgevangen uit inkomen of vermogen. Een ORV is in deze situatie noodzakelijk.
Fiscale duiding
De inzet van een ORV heeft directe gevolgen voor de eigenwoningschuld.
Bij aanwending van de uitkering voor aflossing geldt dat:
- de schuld in box 1 daalt
- de renteaftrek afneemt
- de maandlast structureel lager wordt
Dit betekent dat de ORV niet alleen een inkomensvoorziening is, maar ook een instrument om de financieringsstructuur te verlagen. Bij latere verkoop kan een lagere schuld leiden tot een hogere eigenwoningreserve voor de achterblijvende partner.
Acceptatie en uitvoerbaarheid
De praktische realiseerbaarheid van een ORV is niet vanzelfsprekend. Medische acceptatie kan leiden tot premieopslag, er kunnen uitsluitingen van toepassing zijn of dekking wordt geheel geweigerd.
In het advies moet je hier rekening mee houden door tijdig de aanvraag te doen, bij twijfel een scenarioanalyse zonder dekking uit te voeren en alternatieve oplossingen (aflossen, buffers, lagere schuld) aan de klant voor te leggen.
Structurele inbedding in het adviesproces
Het overlijdensrisico moet onderdeel zijn van een vast analyseproces. Dit betekent dat minimaal wordt vastgelegd:
- het doorgerekende overlijdensscenario
- het berekende tekort
- de aanwezige voorzieningen
- de keuze van de klant en onderbouwing
Hieruit volgt dat het dossier aantoonbaar maakt dat het risico is besproken en gewogen.
De rol van jou als adviseur
De ORV is verschoven van verplicht product naar expliciete advieskeuze. Dit betekent dat de adviseur verantwoordelijk is voor het signaleren van het risico, het kwantificeren van de impact en het onderbouwen van de oplossing.
Het niet afsluiten van een ORV kan een valide uitkomst zijn, mits deze gebaseerd is op een aantoonbare analyse.
Conclusie
Het overlijdensrisico is een kernonderdeel van het hypotheekadvies. Het vervallen van de verplichtstelling betekent dat de verantwoordelijkheid volledig bij de adviseur ligt. Dit betekent dat het niet analyseren en vastleggen van dit risico leidt tot een onvolledig en juridisch kwetsbaar advies.
Een ORV is geen standaardproduct, maar de uitkomst van een cijfermatige en toetsbare risicoanalyse.